İş dünyası hər zaman rəqabət və gərginliklə doludur. Lakin bəzən bu gərginlik peşəkar çərçivələri aşaraq, bir fərdin sistematik şəkildə hədəf alınmasına çevrilir. Biz buna mobbinq deyirik. Mobbinq sadəcə bir münaqişə deyil; bu, qurbanın özünəinamını sarsıtmaq, onu sosial izolyasiyaya salmaq və nəticədə işdən uzaqlaşdırmaq məqsədi güdən psixoloji terrordur.
Mobbinqin Anatomiyası: O, Necə Başlayır?
Mobbinq adətən kiçik bir narazılıq və ya rəqabət hissi ilə başlayır, lakin zamanla idarəolunmaz bir zorakılıq halını alır. Psixoloq Heinz Leymann tərəfindən müəyyən edilmiş bu proses 5 əsas mərhələdən keçir:
- Münaqişə mərhələsi: Kiçik bir anlaşılmazlıq yaranır.
- Sistematik hücumlar: Tənqidlər şəxsiləşir və mütəmadi xarakter alır.
- Rəhbərliyin müdaxiləsi (və ya etinasızlığı): Problemi həll etmək əvəzinə, rəhbərlik çox vaxt qurbanı “problemli işçi” kimi görməyə başlayır.
- Yanlış diaqnoz: Qurbanın psixoloji vəziyyəti pisləşir, o, aqressiv və ya depressiv görünür.
- Xaric edilmə: İşçi istefa verir və ya işdən azad edilir.
HR Nə Etməlidir? Şirkət Mədəniyyətinin Qorunması
Bir HR mütəxəssisi üçün mobbinq ən çətin sınaqlardan biridir. Çünki çox vaxt mobbinqi törədən şəxslər rəhbərliyə yaxın və ya “vazkeçilməz” hesab olunan işçilər olur. Lakin səmərəli HR idarəçiliyi üçün aşağıdakı addımlar şərtdir:
- Açıq Qapı Siyasəti: İşçilər qorxmadan şikayət edə biləcəkləri bir mexanizmin olduğunu bilməlidirlər.
- Obyektiv Araşdırma: Şikayət daxil olduqda, hər iki tərəf dinlənilməli, lakin hədəf seçilmiş şəxsin sosial təcrid olunub-olunmadığı gizli şəkildə müşahidə edilməlidir.
- Etik Kodeks: Şirkətdə davranış normaları kağız üzərində deyil, real tətbiqdə olmalıdır. Zorakılığın hər hansı növünə “sıfır tolerantlıq” göstərilməlidir.
Mobbinqin Şirkətə Vurduğu Maddi Zərər
Çox vaxt rəhbərlər mobbinqi “şəxsi məsələ” hesab edib müdaxilə etmirlər. Lakin rəqəmlər fərqli deyir. Mobbinq olan bir ofisdə:
- Məhsuldarlıq 40-60% aşağı düşür.
- Kadr axını (Turnover) sürətlənir – yeni işçinin tapılması və öyrədilməsi köhnə işçinin maaşının 1.5-2 misli qədər xərc tələb edir.
- Şirkətin reputasiyası zədələnir – müasir dövrdə namizədlər işə girməzdən əvvəl şirkət haqqında rəyləri oxuyurlar.
Özünüzü Necə Qorumalı? (Qurbanlar Üçün Bələdçi)
Əgər bu vəziyyətin içindəsinizsə, emosional davranmaq əvəzinə strateji hərəkət etməlisiniz:
- Səssiz qalmayın: Təzyiq göstərən şəxsə sakit və rəsmi dildə bu davranışın qəbuledilməz olduğunu bildirin.
- Dəlil toplayın: Söyüş, təhqir və ya qeyri-etik tapşırıqlar olan e-maillərin nüsxəsini çıxarın. Şahidlərin siyahısını tutun.
- Psixoloji dəstək alın: Mobbinq insanın öz qabiliyyətlərinə şübhə etməsinə səbəb olur. Özünüzü günahlandırmaqdan əl çəkin.
- Hüquqi müstəvi: Əgər şirkət daxilində həll mümkün deyilsə, hüquqşünasa müraciət edərək əmək hüquqlarınızın qorunmasını tələb edin.
Yekun Düşüncələr
Mobbinq yalnız bir nəfərin problemi deyil, bütün kollektivin xərçəngidir. Bir nəfərə qarşı edilən haqsızlığa səssiz qalan kollektiv, əslində növbəti qurbanın yolunu açır. Sağlam, Agile və şəffaf bir iş mühiti qurmaq hər bir HR mütəxəssisinin və rəhbərin borcudur.
Sizcə, mobbinqin qarşısını almaq üçün ən effektiv üsul cərimələrdir, yoxsa korporativ təlimlər? Fikirlərinizi bölüşün!
asimos 